Những bó tăm nhang xòe tròn, phần chân nhuộm đỏ, là hình ảnh thường xuất hiện khi nhắc đến làng nhang Lê Minh Xuân. Nhưng nếu chỉ nhìn sân phơi, người xem dễ nghĩ nghề này vẫn được làm hoàn toàn bằng tay và phụ thuộc vào nắng như trước.
Các ghi nhận về làng nghề trong những năm gần đây cho thấy một câu chuyện khác: có máy trộn, máy se, máy sấy và những người thợ trẻ làm việc với thông số vận hành. Để hiểu bó nhang dùng trong ngày Tết, cần nhìn cả phần công việc diễn ra phía sau sân phơi.
Từ tăm tre đến cây nhang là nhiều công đoạn riêng
Bài ghi nhận của VOV tháng 4/2026 mô tả một trình tự gồm chuẩn bị tăm, nhuộm chân, trộn bột, phủ bột lên tăm rồi phơi hoặc sấy. Tăm là phần lõi; bột phủ tạo nên phần thân của cây nhang. Bó tăm đã nhuộm đỏ vì thế chưa đồng nghĩa với bó nhang thành phẩm.
Trong lời kể với VOV, chủ một cơ sở còn phân biệt việc mua tăm, keo, bột áo, màu; nhuộm và làm khô tăm; sau đó mới nhồi bột, chạy nhang, sấy rồi cân thành phẩm. Chi tiết này cho thấy không thể nhìn một khoảng sân nhiều tăm đỏ rồi biết ngay cơ sở đang ở công đoạn nào.

Công thức bột và loại nhang có thể khác giữa các cơ sở. Không nên lấy một nguyên liệu được nhắc trong bài giới thiệu, chẳng hạn quế hoặc trầm, để khẳng định mọi cây nhang ở làng đều làm theo cùng công thức. Màu sắc của bó nhang cũng không thay thế được thông tin về nguyên liệu.
Máy móc thay phần việc nặng, người thợ vẫn phải theo dõi
Phóng sự của Thanh Niên tháng 1/2025 ghi nhận công nhân trẻ điều chỉnh tốc độ, nhiệt độ và độ dày ở các công đoạn trộn, ép, sấy nhang. Họ còn kiểm tra bột bị vón, que không thẳng hoặc sản phẩm gãy, nứt trước khi chuyển sang bước tiếp theo.
Như vậy, khi có máy, kỹ năng nghề không biến mất. Một phần kỹ năng chuyển sang nhận biết lỗi và điều chỉnh quá trình làm. Cây nhang ra khỏi máy vẫn cần được nhìn, được kiểm tra; không phải cứ bật thiết bị là mọi mẻ đều đạt như nhau.
Đây cũng là cách nhìn cụ thể hơn về việc người trẻ tiếp nối nghề. Họ có thể học vận hành và xử lý sự cố trên thiết bị, bên cạnh kinh nghiệm về nguyên liệu, thành phẩm mà thế hệ trước truyền lại. “Nghề truyền thống” không nhất thiết đồng nghĩa với giữ nguyên mọi động tác lao động cũ.
Máy sấy giúp bớt phụ thuộc vào ngày nắng
Trong ghi nhận năm 2024 của VTV, chủ xưởng kể việc phơi nhang trước kia bị động khi gặp mưa. Máy se và lò sấy được đầu tư để tăng năng lực sản xuất, giúp việc làm khô bớt phụ thuộc thời tiết.
Một bài viết trên Thanh Niên tháng 5/2026 tiếp tục ghi nhận máy sấy điện tại các cơ sở của làng nghề. Bài cũng xác định làng nhang Lê Minh Xuân nay thuộc xã Bình Lợi, TP.HCM. Tên làng nghề vẫn được sử dụng, dù địa chỉ hành chính đã thay đổi.

Vì thế, ảnh những bó nhang phơi ngoài trời chỉ phản ánh một phần cách làm. Nó không đủ để kết luận mọi công đoạn đều thủ công, hoặc cả làng chỉ có thể sản xuất vào ngày nắng. Cũng không nên xem việc dùng máy là dấu hiệu mất nghề: với người làm, đó có thể là cách giảm sức lao động và chủ động hơn trước thời tiết.
Gần Tết không phải năm nào cũng có nhiều việc
Tết là một dịp tiêu thụ nhang quan trọng, nhưng không thể mặc định cứ cuối năm là xưởng nào cũng kín đơn. Dân trí ngày 12/02/2026 ghi nhận những cơ sở tại Lê Minh Xuân gặp khó vì chi phí nguyên liệu tăng trong khi sức mua giảm. Có xưởng phải giảm lao động và cho nghỉ Tết sớm.
Đó là tình hình được phản ánh trước Tết Bính Ngọ 2026, không phải dự báo cho mùa Tết Đinh Mùi 2027. Tuy vậy, nó nhắc người đọc rằng làng nghề còn có bài toán đầu vào, đơn hàng và thu nhập, bên cạnh ý nghĩa văn hóa của sản phẩm.
Một bó nhang xuất hiện trong sinh hoạt ngày Tết được làm ra qua những công việc rất cụ thể. Nếu chỉ kể bằng màu đỏ của sân phơi và mùi thơm trong nắng, phần khó nhọc ấy dễ bị bỏ qua.

Nhìn làng nghề qua việc đang làm
Khi tìm hiểu một cơ sở nhang, những câu hỏi về công đoạn thường giúp thấy nghề rõ hơn: đây là tăm đang chờ phủ bột hay nhang đã làm xong? Công đoạn nào còn làm tay? Mẻ này được phơi hay sấy? Người thợ nhận ra một cây nhang lỗi bằng cách nào?
Những câu trả lời có thể khác giữa các xưởng, và chính sự khác nhau ấy đáng được lắng nghe. Làng nhang Lê Minh Xuân vừa gắn với sinh hoạt tín ngưỡng, vừa là nơi người lao động điều chỉnh cách làm để tiếp tục sống bằng nghề. Hiểu cả hai mặt sẽ giúp hình ảnh bó nhang ngày Tết có thêm chiều sâu.
Đọc thêm về một nghề gắn với mùa Tết ở miền Nam: Cúc mâm xôi Sa Đéc, một dáng hoa tròn, nhiều tháng chăm cây.




