Cắn một miếng mè xửng, bạn có thể nhận ra phần kẹo níu nhẹ ở răng, rồi đến miếng lạc rang bùi và lớp mè lấm tấm quanh mặt ngoài. Cũng là đường và hạt, nhưng cảm giác ấy khác một thanh kẹo lạc giòn bẻ gãy ngay. Chính sự xen kẽ giữa dẻo và giòn khiến mè xửng có chỗ riêng trên bàn trà ngày Tết.
Muốn chọn món này để ăn hoặc biếu, điều thú vị nhất là hiểu mình đang thích phần nào: khối kẹo mềm dẻo, lượng lạc trong mỗi miếng hay hương mè rang. Chỉ nhìn hộp đẹp hoặc tên đặc sản chưa trả lời được những điều đó.
Ba phần tạo nên cảm giác của một miếng mè xửng
Tư liệu giới thiệu nghề làm mè xửng trên Khám phá Huế nêu các nguyên liệu chính gồm bột gạo, đường, mạch nha, đậu phộng và mè. Trong đó, đậu phộng cũng chính là lạc, còn mè là cách gọi quen thuộc của vừng. Những tên gọi khác nhau trên nhãn đôi khi chỉ đang nói về cùng một nguyên liệu.
Với loại mè xửng dẻo quen thuộc, có thể hình dung cấu trúc thành ba phần. Khối kẹo ôm lấy các miếng lạc ở bên trong; lớp mè bám quanh mặt ngoài. Khi nhìn mặt cắt, bạn sẽ thấy lạc không phải phần rắc trang trí trên cùng. Nó nằm xen trong khối kẹo, nên mỗi miếng cắt có thể cho cảm giác nhai khác nhau.

Cách nhìn này cũng giúp mô tả món mình thích rõ hơn. Người thích nhiều lạc thường tìm cảm giác bùi, có hạt để nhai. Người thích phần kẹo lại chú ý độ dẻo và độ dày của miếng. Không cần biến một sở thích thành tiêu chuẩn chung rằng mè xửng phải thật cứng, thật dai hay càng nhiều hạt càng ngon.
Phần dẻo không chỉ là đường phủ quanh hạt
Trong quy trình được VietnamPlus giới thiệu, người làm rang mè, lạc và nấu phần đường với bột gạo hòa nước. Mạch nha cùng lạc rang được đưa vào ở công đoạn sau. Khối kẹo tiếp tục được dàn trên lớp mè trong khuôn, để nguội rồi cắt thành miếng.
Vì có phần bột tham gia vào khối kẹo, chỉ gọi mè xửng là “lạc bọc đường” sẽ bỏ qua một nét quan trọng của món ăn. Còn công thức, tỷ lệ nguyên liệu và cách hoàn thiện có thể thay đổi giữa các cơ sở. Không nên lấy một công thức làm tại nhà để suy ra chính xác thành phần của mọi gói mè xửng bán sẵn.

Chọn theo cấu trúc, đừng chỉ nhìn màu kẹo
Khi đứng trước nhiều sản phẩm, hãy tìm mô tả của đúng loại đang cầm: dẻo hay giòn, miếng dày hay mỏng, có lớp bánh tráng hay không. Nếu người bán cho xem mặt cắt hoặc có phần nếm được cung cấp riêng, bạn sẽ dễ hình dung hơn so với ảnh chụp cả túi. Việc nếm mẫu tùy nơi bán, không phải dịch vụ mặc định.
Màu hổ phách đậm trên ảnh không cho biết món nào thơm hơn hay có tỷ lệ mạch nha cao hơn. Ánh sáng chụp và công thức đều có thể làm hình thức khác nhau. Tương tự, nhìn thấy nhiều hạt trên một mặt chưa đủ để suy thành phần của cả gói. Muốn so sánh hai loại, nên đọc danh sách nguyên liệu cùng thông tin do nhà sản xuất công bố.
Với quà biếu, quy cách chia miếng cũng đáng để ý. Một gói có từng phần bọc riêng và một khối lớn cần cắt sẽ dẫn đến cách dùng khác nhau. Người nhận có thể muốn mở một phần nhỏ cùng trà, hoặc bày cả đĩa khi nhà đông khách. Đó là khác biệt cụ thể, dễ lựa chọn hơn những mô tả chung như “đặc biệt” hay “thượng hạng”.
Một miếng nhỏ bên chén trà Tết
Nếu muốn thử sự kết hợp, có thể bắt đầu bằng trà không thêm đường và một miếng mè xửng nhỏ. Nhấp trà trước, ăn một chút kẹo rồi uống lại sẽ giúp bạn tự nhận ra mình thích vị trà ấy đi cùng độ ngọt, hương mè và lạc hay không. Đây là một cách thử khẩu vị, không có loại trà bắt buộc phải đi với mè xửng.

Nhà đã có bánh quy và mứt thì không nhất thiết bày mè xửng thành một đĩa lớn nữa. Một phần nhỏ đủ để khách nhận ra món, trong khi phần còn lại được giữ theo hướng dẫn trên bao bì. Không dùng thời hạn bảo quản của một công thức tự làm cho sản phẩm của cơ sở khác.
Mè xửng đáng tìm hiểu vì một miếng nhỏ chứa nhiều lớp cảm giác. Khi đã biết mình thích phần dẻo, lớp mè hay lạc rang, lần chọn tiếp theo sẽ có căn cứ hơn. Và trên bàn trà Tết, câu chuyện về món kẹo Huế có thể bắt đầu ngay từ mặt cắt ấy.




